Utwór
 
Osoba
 
Zespół
 
Serie
 
 
Publikacja
 
Rękopis
 
Instytucja
Szukaj
[Jak korzystać?]

[Więcej] Czy wiesz...

że kompozycja „Chałupy Welcome to” powstała na specjalne zlecenie pierwszego programu Polskiego Radia jako niegramatyczny hit na wakacje oraz optymistyczny utwór premierowy na tournée polskich artystów po USA?

[dowiedz się]

Utwór (ostatnia modyfikacja: 2017-04-28 19:19)
Hej, za biurkiem w Piotrkowie

Tytuł

Hej, za biurkiem w Piotrkowie

Autor słów

OsobaDługoszowski Bolesław Ignacy Florian [1]

Autor muzyki

OsobaKapliński Julian [1]

Data powstania

1915

1Wariant:Tekst utworu

Hej, za biurkiem w Piotrkowie(1)

Siadł Pułkownik(2) niestary,

Wkoło oficerowie,

On tak prawił do wiary(3):

Na wojence jak przy święcie,

Gdy człek jest w departamencie,

Choć niektórzy drwią i klną cię,

Kpisz z tych, co giną na froncie.

Dzisiaj gorzej już trocha,

Straszny na froncie zamęt —

Nie dość, że biją Mocha,

Bić chcą i departament.

Nie oczerniam, Boże ochroń,

Bić się umie byle Pochroń(4),

Lecz — sam przyznasz, o narodzie —

Trudniej żyć z wszystkimi w zgodzie.

Wojownicza wiedz, bando,

Wszystkim miły jest Władek,

Nawet w Armee Komando

Każdy klepie mnie w... ramię.

Bom piękny jak posąg w parku,

Głowę mam na giętkim karku,

No a plecy aż w Cieszynie(5) —

Taki na wojnie nie zginie.

Wprawdzie szczęście mam duże,

Lecz nie wszystkim są szanse,

Że wydajniej gdzieś służę,

Świadczą moje awanse(6).

W pewnej walce jam bez trwogi

I ja zwalczam jakieś wrogi,

Wszak ten „za waleczność” medal

Hranilović(7) darmo „nie dał”.

Czymże wreszcie was gniewa

W pracy mój departament(8).

Każdy, co chce, przelewa —

Ten krew, ów zaś atrament.

Iść do szturmu to rzecz bydła,

trudniej w... kieszeń leźć bez mydła —

Nie byłoby całej chwały,

Gdyby nie me memoriały.

I to, bando, wiesz sama,

Pożyteczny nasz przedział,

Gdyby nie ma reklama,

Pies by o was nie wiedział.

Zresztą noszę srebrny kołnierz

I „bądź co bądź” jestem żołnierz,

Wiem, jak ludzie w polu giną —

Raz widziałem to gdzieś w kino. [1]

Objaśnienia

(1) – Piotrków – siedziba Departamentu Wojskowego Naczelnego Komitetu Narodowego od końca lutego 1915 r.

(2) – Władysław Sikorski (1881–1943) – inż., gen. broni, współorganizator Związku Walki Czynnej i Związku Strzeleckiego, oficer rez. armii austriackiej, szef Departamentu Wojskowego NKN (VIII 1914–IX 1916), we wrześniu 1916 r. dowódca 3 pp, szef Krajowego Zaciągu Polskiej Siły Zbrojnej, dowódca obozu ćwiczebnego PSZ w Zambrowie, do II 1918 r. komendant Ośrodka Uzupełnień Polskiego Korpusu Posiłkowego w Bolechowie, po Rarańczy internowany w obozie Dulfalva na Węgrzech.

(3) – zwrotka pierwsza jest przeróbką utworu Gustawa Ehrenberga Bartłomiej Głowacki (1848):

Hej, tam w karczmie za stołem

Siadł przy dzbanie Jan stary:

Otoczyli go kołem,

On tak mówił do wiary.

Utwór śpiewany był na melodie piosenki Wincentego Pola Krakusy (Grzmią pod Stoczkiem armaty).

(4) Pochroń – negatywny bohater, bandyta, z powieści Stefana Żeromskiego Dzieje grzechu.

(5) – W związku z rozwojem rosyjskiej ofensywy w Galicji Naczelna Komenda Armii austriackiej (AOK) opuściła Nowy Sącz i przeniosła sie do Cieszyna. Szefem sztabu AOK był Frantz Conrad von Hötzendorf (1852 –1925), wspomagany przez szefa Oddziału Informacyjnego Oskara Hranilovicza.

(6) – Legioniści I Brygady nieuznający w praktyce austriackich stopni wojskowych szczególnie niechętnie patrzyli na austriackie nominacje oraz odznaczenia (tzw. „mentole”), nadawane formacjom tyłowym.

(7) – Oskar von Czwetassin Hranilović (18S7–1933) – Chorwat, baron, płk armii austriackiej, od 1912 r. szef Biura Ewidencyjnego przekształconego w 1914 r. w Oddział Informacyjny AOK, referent ds. Legionów, przeciwnik tworzenia wojska polskiego.

(8) – Głównym zadaniem Departamentu Wojskowego Naczelnego Komitetu Narodowego było organizowanie wojska polskiego przy boku armii austro-węgierskiej. Prowadzony od początku swego istnienia przez płk Władysława Sikorskiego, zajmował się głównie werbunkiem i ekwipunkiem nowych oddziałów. Departament Wojskowy był całkowicie kontrolowany przez AOK. Ważna rolę, ze względu na szerzenie ideologii legionowej spełniało Biuro Prasowe DW, kierowane przez Stanisława Kota (działalność wydawnicza).

Informacje dodatkowe

Unikatowa już dzisiaj „pierwsza polityczna piosenka” napisana przez Wieniawę prawdopodobnie w drugiej połowie 1915 lub na początku 1916 r. Nie zamieszczono jej w żadnym śpiewniku wydanym w czasie wojny oraz w okresie powojennym. We fragmencie znana jedynie z artykułu autora piosenki we wspomnianym już specjalnym numerze „Muzyki”. Przytoczony tutaj tekst zachował się w maszynowym odpisie, w zbiorze legionowych druków ulotnych Biblioteki Jagiellońskiej. Wieniawa tak opisywał okoliczność powstania utworu (Moje piosenki, s. 41–42):

„Ale Legiony to było pono rozpolitykowane wojsko. Zwłaszcza zaś Pierwsza Brygada. Taką opinie podówczas, gdy biliśmy się z Moskalami, urabiał nam na tyłach, cesarsko-królewską robiąc politykę, piotrkowski departament wojskowy, na którego czele stał młody i krzyżem za waleczność – oczywiście austriackim – odznaczony, mimo że na froncie nie był ani chwili, p. Władysław Sikorki. Nic też dziwnego, że moje piosenki przestawszy zajmować się nieprzyzwoitościami, ludzkie świństwa wzięły sobie za temat.”

Ten charakterystyczny cytat doskonale oddaje nastroje panujące w znacznej części oddziałów legionowych (głównie I i III Brygady). Kurs polityczny reprezentowany przez pułkownika Sikorskiego, a więc przede wszystkim dalsza rozbudowa wojska polskiego bez jasnej deklaracji politycznej ze strony państw centralnych wywoływała sprzeciw legionistów. Wieniawa pisał wprost:

„Dla rozbicia legionowej zgody o poróżnienia zbratanych z sobą dowódców naczelne dowództwo austriackie znalazło sposób niezawodny. Pułkownik Władysław Sikorki został wysłany na front oficjalnie dla objęcia dowództwa, zasadniczo dla zniszczenia legionowej zgody” (tamże, s. 42).

Zostało to uwieńczone w innej piosence Wieniawy napisanej w 1916 r. Był to „wesoły marszyk” (brak informacji dotyczących melodii tego utworu), którym – jak pisał Wieniawa – „wszystkie bataliony i kompanie Pierwszej Brygady witały pułkownika Sikorskiego przybywającego na front do walczących oddziałów”, zatytułowany Pan Pułkownik jedzie na front. Tekst piosenki zachował się również w zbiorach BJ (tamże, k. 77):

Któż wam spisze, któż opowie

O tym, co działo się w Piotrkowie,

Gdy wieść obiegła każdy kąt:

Sam Pan Pułkownik jedzie na front.

Na znak, że wieść ta jest bez blagi,

Ubrano gmach D.W. we flagi,

Uczcząc Legionów święto świąt

Sam Pan Pułkownik jedzie na front.

D.W. przesławnej polityki

Gromadzi gwery, sztyki, piki,

Na ekwipunek ma mieć wzgląd,

Sam Pan Pułkownik jedzie na front.

Więc też bez względu na wydatki

Skupuje szmatki, kwiatki, gatki,

Bo na praktyczność trza mieć wzgląd,

Sam Pan Pułkownik jedzie na front.

I niewidziany dotąd zapał

Najmniej wojenne serca złapał.

Skąd wziął się ten rycerski prąd?

Sam Pan Pułkownik jedzie na front.

Ziprenstein, Moses, Baruch, Kohn

Alles will gain in die Legion (9)

Każdy z nich pali się jak lont,

Sam Pan Pułkownik jedzie na front.

Niejeden też piotrkowski żydek

Pozbył się nagle drgania łydek

I w ochotników staje rząd,

Sam Pan Pułkownik jedzie na front.

Rozpacza każda Piotrkowianka,

Co nie zdążyła stracić wianka,

Za późno już naprawić błąd,

Sam Pan Pułkownik jedzie na front.

Starosta, człek nie bity w ciemię,

Jął przewidywać epidemię,

Zarazę w mieście, tyfus, trąd,

Sam Pan Pułkownik jedzie na front.

Od lausalee (10) aż do kostek

Zadrżał ze strachu sam Wyrostek

I myśli: Trza uciekać stąd,

Sam Pan Pułkownik jedzie na front.

Inni orzekli koniec blisko,

Niejedno świadczy nam zjawisko,

Teraz przybywa jeden wzgląd,

Sam Pan Pułkownik jedzie na front.

(9) – Alles will gain in die Legion (niem.) – Kto żyw, chce iść do Legionów.

(10) – Lausalee (niem.) – przedziałek we włosach.

Polityczną twórczość Wieniawy najlepiej scharakteryzował Karol Koźmiński („Tygodnik Literacko-Naukowy”, nr 4 dod. do „Polski Zbrojnej”, 1935, nr 27, s. 1):

„Niektóre piosenki miały nie tylko poetycki charakter. Miały charakter polityczny tak samo, jak I Brygada była nie tylko oddziałem wojskowym, ale i polityczną emanacją narodu, prototypem przyszłej suwerennej państwowości naszej”[1].

 
Copyright © 2007-2011 Biblioteka Polskiej Piosenki • Ostatnia aktualizacja: 2018-07-26 21:59
powered by Athenadeign by TreDo
Odsłon od Listopada 2007
77507931

Odwiedzin od Grudnia 2010
58727780
Korzystanie z zamieszczonych na stronie internetowej utworów (w szczególności tekstów piosenek i nut) i ich opracowań, w całości lub jakichkolwiek fragmentach, jest dozwolone wyłącznie w zakresie własnego użytku osobistego w sposób nienaruszający normalnego korzystania z utworu lub słusznych interesów twórcy. Zakazane jest korzystanie lub/i rozporządzanie opracowaniami, przeróbkami i modyfikacjami utworów zamieszczonych na stronie internetowej. W szczególności zakazane jest wykorzystywanie zamieszczonych na stronie internetowej utworów lub/i ich fragmentów, w jakiejkolwiek formie i w jakikolwiek sposób, w celach zarobkowych.

Biblioteka Polskiej Piosenki dąży do popularyzacji i utrwalenia wiedzy o polskiej piosence historycznej i współczesnej. Jako instytucja publiczna stara się utrzymać najwyższe standardy zgodności z obowiązującym w Polsce prawem. Biblioteka nie czerpie żadnych korzyści z podejmowanych przedsięwzięć - kieruje się dobrą wolą. Szacunek do pracy Twórców, Autorów i Artystów jest jedną z fundamentalnych zasad funkcjonowania Instytucji. Jeżeli umieszczenie tekstu utworu jest sprzeczne z czyimiś prawnymi lub osobistymi interesami - uprzejmie prosimy o kontakt przy pomocy znajdującego na górze strony formularza lub przy pomocy poczty elektronicznej. Tekst zostanie bezwzględnie usunięty.

Strona Biblioteki Polskiej Piosenki wykorzystuje tzw. pliki cookie do zliczania unikatowych odwiedzin oraz przechowywania informacji o historii odwiedzonych rekordów Biblioteki Cyfrowej. Pliki cookie nie są przechowywane po zamknięciu sesji przeglądarki. Odwiedzający może zmienić ustawienia plików cookie korzystając z odpowiednich okien ustawień swojej przeglądarki.
To jest archiwalna odsłona strony i bazy CBPP.